लेख मंजुषा

Happy Anniversary “हॅप्पी ऍनिव्हर्सरी डियर !!!” नवऱ्याने सकाळी सकाळी बायकोला शुभेच्छा दिल्या आणि विचारले, ” काय गिफ्ट हवे तुला?” ती लगेच म्ह...

Thursday, 17 January 2019

Uri: The Surgical Strike


'उरी' चित्रपट पाहिला आणि त्या विषयी लिहावे असे मनापासून वाटले. कोणताही खरा देशाभिमानी ह्या चित्रपटावर आक्षेप घेऊ शकणार नाही किंवा काही टीका करू शकणार नाही.
सीमेवर लढणाऱ्या सैनिकांना पाहून आपल्यालाही स्फुरण चढते. हा तर एक सत्य घटनेवर आधारित चित्रपट आहे.
आपण आपल्या सुखासीन आयुष्यात जगताना लष्करात भरती होणाऱ्या जवानांच्या आयुष्याची कल्पनाही करू शकत नाही हे मला खूप तीव्रतेने जाणवले. 
चित्रपट बघत असताना मला तो दहशतवादी हल्ला, त्यात निशस्त्र सैनिकांचे मारले जाणे हे बघवले देखील जात नव्हते. ते प्रत्यक्ष अनुभवताना सैनिकांची काय अवस्था
झाली असेल हा विचारांनी मी खूप अस्वस्थ झाले. त्यांचे खाजगी वैयक्तिक आयुष्य पाहून तर मला माझ्या कम्फर्ट झोन ची लाज वाटली.
आत्तापर्यंत मला स्वतःचे खूप कौतुक होते की, मी समाजासाठी काहीतरी करते. पण या चित्रपटाने मला ताळ्यावर आणले आणि मी करत असलेलं काम किती क्षुल्लक आहे याची जाणीव मला प्रथमच झाली. 
महत्त्वाचं म्हणजे काश्मीरमधील सैनिकांवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याला भारताने जे प्रत्युत्तर दिले, ते आजवर स्वातंत्र्य मिळाल्यापासून आपल्याला जमले नव्हते. ते पाहून देशाभिमान तर जागृत होतोच पण भारताला एक करारी, स्वाभिमानी, धाडसी, कर्तुत्ववान आणि माणुसकीची जाण असलेले व्यक्तिमत्व पंतप्रधान म्हणून लाभले याचा मनापासून आनंद आणि अभिमान वाटतो.  मोदींना फक्त बीजेपीच्या चष्म्यातून बघणे बंद केले पाहिजे. बीजेपी हे एक त्यांना पंतप्रधानपद बहाल करणारे साधन आहे. बरीचशी जनता त्या साधना वरच लक्ष ठेवून आहेत. पण या निधड्या छातीच्या माणसाकडे व्यक्ती म्हणून  डोळसपणे बघण्याची गरज आहे. 
शिवाय आपल्या लष्करी जवानांची  ताकद आणि त्यांची देशाप्रती असलेली  निष्ठा मी अनुभवली. 
त्यांचं स्वतःला झोकून देणे, जीवाची आणि कुटुंबियांची पर्वा न करता फक्त देशासाठी लढणे आणि समर्पण म्हणजे काय हे त्या सैनिकांकडे बघून कळते. शत्रूच्या गोटात स्वतः घुसायचे आहे; तिथून जिवंत परतणार कि नाही याची काहीही शाश्वती नाही तरीही मोठ्या उत्साहात आणि धैर्याने लढायला तयार!! कुठून येते धाडस त्यांच्या अंगात? 
पाकव्याप्त काश्मीर मध्ये घुसून आपल्या जवानांनी जे शौर्य गाजवले ते प्रत्येकाने नक्कीच बघितले पाहिजे.  प्रखर बुद्धिमत्ता, निर्णय घेण्याची आणि तो निभवण्याची क्षमता असलेले नेतृत्व लाभले की जिंकण्याची उमेद, उत्साह आणि देशाप्रतीचा अभिमान कसा उत्पन्न होतो याची झलक या चित्रपटात पहायला मिळते.
कोणी यावर टीका करेल की आता निवडणुका जवळ आल्या म्हणून असे चित्रपट दाखवले जात आहेत. पण आजपर्यंत असा स्वाभिमान जागृत होईल असे काही घडले आहे का? असले तरी ते दाखवणारा कोणी मज्जाव केला होता का?
आणि ज्यांच्यामुळे हे घडले त्यांनी ते सर्वसामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवणे चुकीचे आहे का? 
मी काही राजकारणी व्यक्ती नाही कोणत्याही पक्षाची पुरस्कर्ती नाही. पण जे चांगलं आहे त्याला चांगलं म्हटलं पाहिजे असे माझे स्पष्ट मत आहे. 
पूर्ण चित्रपट बघताना टाळ्यांचा गडगडाट, भारतमाता की जय अशा घोषणांनी चित्रपटगृह दणाणून गेले होते. सर्वसामान्यांमध्ये देशाभिमान जागृत करण्याची क्षमता या चित्रपटात आहे.
याचे श्रेय या चित्रपटाच्या दिग्दर्शकाला तर आहेच पण हा चित्रपट सत्य घटनेवर आधारित आहे हे विसरून चालणार नाही. संगीत, दिग्दर्शन, सिनेमॅटोग्राफी सगळ्याच बाबतीत हा चित्रपट खूप उजवा आहे.
विकी कौशल ने मेजर विहान ची प्रमुख भूमिका ज्या प्रकारे साकारली आहे त्याला तोडच नाही.
आज मला अभिमान वाटतो की मी भारतीय आहे आणि एक कणखर  नेतृत्वाची भक्कम फळी आपले संरक्षण करत आहे. 
आता उर्वरित आयुष्यात सैनिकांसाठी जे काय करता येईल ते करायचे असा निश्चय मी केला आहे.

_मंजुषा देशपांडे, पूणे.

Tuesday, 1 January 2019

संकल्पांचे घोडे

१ जानेवारी जशी जशी जवळ येऊ लागते तसे मला संकल्पांचे वेध लागतात. आता ह्या नवीन वर्षात आपण कोणकोणत्या संकल्पांच्या घोड्यांना गंगेत न्हाऊ घालायचे ह्यावर माझे विचार मंथन सुरू झाले.

पण यावेळी अजबच घडले. माझ्या संकल्पांचा एकही घोडा पुढे येत नव्हता. सगळे एकी करून माझ्यावर जणू रुसून बसले होते.
पण नवीन वर्ष सुरु होणार असल्याने माझ्या अंगातला उत्साह ओसंडून वाहत होता.
त्यामुळे मी काही माझ्या संकल्पांच्या घोड्यांना शांत बसू देणार नव्हते.
एकेका घोड्याला जाब विचारायचे ठरवले. पहिला संकल्पाचा घोडा दरवर्षीप्रमाणे अर्थातच वजन कमी करणारा होता. त्याने मला निरखून पाहिले आणि स्पष्टपणे सुनावले," काय कमाल बाई आहे तू !!! दरवर्षी वजन कमी करण्याचे ठरवते आणि दरवर्षी वाढतच जात आहे. तरीही निर्लज्जपणे परत माझ्या मागे येते.
ते काही नाही. आता नवीन वर्ष येवो अथवा आणखीन काहीही येवो मी काही हलणार नाही"
मला तर त्याच्या स्पष्ट बोलण्याचा रागच आला आणि गेला उडत म्हणत मी माझा मोर्चा दुसऱ्या घोड्याकडे नेला.
हा संकल्पचा घोडा होता माझ्या लिखाणाचा. रोज काहीतरी लिहायचेच संकल्प दरवर्षी घेत असते. त्यात मागील वर्षी तर ब्लॉगवरही जाहीर केले की दर महिन्याला आता वेगवेगळ्या विषयावर लिहिणार!!! अर्थातच तेही मी साध्य केले नाही. माझ्या ह्या  खोट्या आश्वासनांना मुळीच बळी पडायचे नाही असा ठाम निश्चय सर्वच संकल्पांच्या घोड्यांनी केला असल्यामुळे माझ्या लिखाणाच्या घोडाही ढीम्म बसला होता. मी त्याला ओंजारले, गोंजारले पण काहीही उपयोग झाला नाही. तो मला म्हणाला," तुला एवढेच लिहावेसे वाटते ना, मग थेट लिही की. कशाला उगाच सर्वांनी समक्ष आमचे प्रदर्शन मांडतेस! तू तर आम्हाला पुढे करून मोकळी होतेस. नंतर आमच्याकडे ढुंकूनही पाहत नाहीस.खरं सांगायचे तर तुला संकल्पांची ऐशी कि तैशी करून मी जैशी थी रहाण्यात जे भूषण वाटते ना त्याचे आम्हालावाईट वातेय."  त्याला पुष्कळ मनवले; पण त्याने काही भीक घातली नाही.
परंतु मी काही पटकन हार मारणारी नव्हती. त्यामुळे माझ्या संकल्पाच्या तिसऱ्या घोड्याकडे गेले. तो तर अगदी निराश होऊन मान खाली घालून बसला होता. हा घोडा होता फाडफाड इंग्रजी बोलणे शिकण्याचा! त्याची अवस्था इतर घोड्यां पेक्षा वेगळी नव्हती. उलट बाकी घोड्यांना मार्च महिन्यापर्यंत तरी उधळायचे; पण इंग्रजीचे घोडं मात्र कधी १ जानेवारी च्या पुढे गेलेच नाही. त्यामुळे ह्या घोड्याला पुढे दामटणे खूप अवघड आहे याची जाणीव होऊन त्याचा नाद मी सोडून दिला.
शेवटी अगदी साध्या सरळ अशा संकल्पाच्या घोड्याकडे गेले. तो घोडा होता रोजनिशी लिहिण्याचा. मला बघताच पुढे काय घडणार याचा त्याला बहुदा अंदाज आला असावा. त्याने लगेच जुन्या सर्व कोर्‍या करकरीत रोजनिशी माझ्यासमोर आणून आदळल्या. हया कृतीतून त्याला काय सुचवायचे आहे हे मी मनोमन समजले. मुकाटपणे सर्व रोजनिशी उचलून काढता पाय घेतला.
पण माझ्याकडे संकल्पांच्या घोड्यांची काही कमतरता नव्हती.
त्यामुळे मी पुढच्या म्हणजे सोशल मीडियाशी मैत्री करण्याच्या घोड्याकडे गेले. त्या घोड्याचे माझ्या आयुष्यात येणे तसे नवीन असल्याने त्याला माझ्या कर्तृत्वाची फरशी कल्पना नव्हती. पण मागील वर्षभरात काय दिवे लावले हे त्याने प्रत्यक्ष अनुभवले होते. परंतु अनुभव नवीनच असल्यामुळे तो मला समजुतीच्या स्वरात म्हणाला," तुला खरं सांगू का आमच्या घोड्यांच्या जातीला नेहमी उधळत राहायला आवडतं. तू मात्र आम्हाला संकल्पांचे लगाम घालून बांधून ठेवतेस. आमची घोडदौड रोखण्याचा तुला काय अधिकार आहे? तुला दरवर्षी जानेवारी महिन्यात आमची आठवण येते. फार फार तर फेब्रुवारी मार्च पर्यंत आमची आठवण ठेवतेस. नंतर मात्र तुम्ही कोण आणि मी कोण अशी अनोळखी आम्हाला होतेस. सोशल मीडियाशी मैत्री तर दूरच पण तू तर अगदी शत्रू असल्यासारखी वागतेस.त्यामुळेच आम्ही सर्व संकल्पांच्या घोड्यांनी असहकार पुकारला आहे. आम्ही तुझ्यासोबत कोणताही संकल्प पूर्ण करण्यास बांधील नाही. आता आम्हाला आमची शोभा करून घेण्याची लाज वाटते."
आता मात्र माझा नाईलाज झाला. तसे मी नवीन संकल्प हाती घेऊन चांगल्या टवटवीत, तरण्याताठ्या घोड्यांना संकल्पांच्या गंगेत न्हाऊ घातला असतं. पण हे जुने घोडे कायम मनाला बोचणी देत राहिले असते.
शेवटी ठरवले की यावर्षी एकही घोडा संकल्पाच्या गंगेत न्हाऊ घालायचा नाही. त्यांना जिथे घौडदौड करायची तिथे करू दे.
त्यामुळे खूप वर्षांनी असे नवीन वर्ष माझ्या आयुष्यात आले आहे की मी एकही संकल्प हाती घेणार नाही. या गोष्टीचे वाईट वाटतं खरं! पण दुःखात सुख असे की दरवर्षी संकल्प पूर्ण न करू शकल्याने येणाऱ्या अपराधीपणाच्या भावनेतून  मुक्ती मिळाली. कुठला ध्यास नाही, हव्यास नाही, काहीही साध्य करायचे नाही म्हणजे मोक्ष मार्गाकडे वाटचाल सुरू झाली म्हणायची.
-मंजुषा देशपांडे (पुणे)

Thursday, 6 December 2018

सासू मा....

आयुष्य सुखमय होण्यासाठी सासूला सुनेची आईच व्हावे लागते असे ऐकले होते, पण वास्तविक आयुष्यात हे स्थित्यंतर कसे होते याचा छोटासा अनुभव.

म्हणता म्हणता आज आदित्यच्या म्हणजे माझ्या मुलाच्या लग्नाला दोन वर्षे पूर्ण झालीत. आणि दोन वर्षांपूर्वीचा  काळ माझ्या डोळ्यांसमोर आला. वास्तविक तेव्हा त्याच्या लग्नाचे कोणतेही प्रयोजन नव्हते. पण अचानक त्याने मुलगी आमच्या समोर उभी केली आणि पाच सहा महिन्यात तो बोहल्यावर चढला. खरंतर मला एवढ्यात सासुबाई व्हावयाचे नव्हते . सारखे वाटत होते आपण मस्त संपूर्ण घरावर स्वतंत्रपणे राज्य करत आहोत, लग्नानंतर लुडबूड करायला कोणी तरी येणार!!!
बरं मुलाला म्हटले की तुम्हाला वेगळा फ्लॅट घेऊन देतो तिथे तुम्ही संसार थाटा. पण छे!  मुलगाही या गोष्टीला तयार झाला नाही आणि त्यापेक्षा जास्त सून म्हणजे अमृता ही तयार नव्हती.
शेवटी मनाची तयारी केली आणि सासूच्या भूमिकेत शिरले. ठरवले होते की मी सुनेला मुलीसारखीच समजेल म्हणजे ती आपोआप सर्वांमध्ये सामावली जाईल.
पण हळूहळू लक्षात आले की सासु होणे म्हणजे देखील एक प्रकारचे प्रशिक्षण असते. आता मुलगी मानणे म्हणजे काय हे मी प्रथम शिकले. शिकले म्हणण्यापेक्षा अजूनही शिकतेच आहे.
कारण होते काय की सुनेला मुलीसारखे वागतो याचा एक वेगळा अभिमान जागृत होतो आणि त्याप्रमाणे आपल्या अपेक्षा वाढतात.
लेकीने काम नाही केले, उशीरा उठली, मूडप्रमाणे वागली तर आपण नरमाईचे धोरण घेतो किंवा तिला समजावून सांगतो.
पण सुनेने असे काही कधी केले तर???
भराभर आपल्या चांगुलपणाची यादी डोक्यात येते. मी तिला मुलीसारखे मानले पण तिला माझी जाणीव नाही, घराविषयी, माझ्याविषयी काहीच वाटत नाही वगैरे वगैरे....
कारण सुनेने हे केलेच पाहिजे अशी समजूत कुठेतरी रुजलेली असते. आपण 'सुन' हया विषयाची एक चौकट बांधलेली असते. त्यातच तिला बसवायचा प्रयत्न करतो. त्यात ती फिट झाली तर ती खूप चांगली आणि थोडीफार चौकटीबाहेर जाऊ लागली की लगेच आपण ती अशीच आहे म्हणून लेबल लावायला मोकळे!!!
पण ती चौकट आपण जोपर्यंत आपल्या लेकीच्या चौकटीसारखी बनवत नाही, तोपर्यंत आपण तिला लेक मानतो असा.आपला गैरसमज असतो.
ही गोष्ट जेव्हा माझ्या लक्षात आली तेव्हापासून मी माझ्या सुनेविषयीच्या चौकटीची डागडुजी  सुरू केली आहे. अर्थात यामध्ये मला माझ्या लेकाची म्हणजे आदित्यची खूप मदत होतेय. कारण अमृताने त्याला काहीही सांगू दे किंवा मी त्याला काहीही सांगू दे, तो सरळ आम्हाला दोघींना एकमेकींकडे उभे करतो मी म्हणतो बोला आता काय बोलायचे ते. त्यामुळे नकळत आमच्यात मोकळेपणा येत आहे. पण दोन वर्ष झाली तरीही अजूनही माझी ती चौकट पूर्णत: लेकीसारखी बनत नाहीये.
पण खरं सांगते अमृताने मात्र खरोखर तिच्या आई सारखे मानले आहे. कारण आमचे विचार खूप एक सारखे आहेत, स्वभाव खूप जुळतात असे अजिबात नाही. पण कोणत्याही गोष्टीत आम्ही टोक गाठत नाही. कधीकधी मी तिच्यावर लेकी वर चिडते तसे चिडलीही आहे. पण तिने कधीच राग धरला नाही किंवा उलटून बोलली देखील नाही. विशेषतः तिच्या माहेरच्यांनीही कधीही आमच्यात काय चालले आहे हयात लक्ष घातले नाही. अगदी पूर्णपणे मोठ्या मनाने आमच्यावर विश्वास ठेवून सर्वार्थाने आमच्या स्वाधीन केले हे देखील विशेष आहे.
खरंच खूप अभिमान आहे मला माझ्या सुनेचा आणि अर्थातच लेकाचा!!!
असेच कायम आम्हाला सांभाळून  घेवोत आणि सुखाचा संसार करो हीच आज लग्नाच्या वाढदिवशी ईश्वर चरणी प्रार्थना !!!

मंजुषा देशपांडे, पुणे....